Anarchoindywidualizm
Z Anarchopedia
| Artykuł "Anarchoindywidualizm" jest jeszcze nierozbudowany i wymaga uzpełnienia treści. Jeżeli chcesz, możesz go zmodyfikować, uzupełnić lub rozbudować. |
Cechą charakterystyczną anarchoindywidualizmu jest bardzo mocny nacisk na swobodę jednostki jako jego celu. Jednostka ta jest rozumiana indywidualistycznie - jest przede wszystkim autonomicznym bytem w stosunku do reszty zbiorowości. Cele poszczególnych jednostek są nadrzędne w stosunku do zbiorowości. W przypadku większości anarchoindywidualistów nie wyklucza to kooperacji z innymi jednostkami, czy ustalania wspólnych zasad. To, czego domagają się anarchoindywidualiści to równy i świadomy wpływ na przyjmowanie i realizację zasad, które będą ich dotyczyć. Ta koncepcja jest obecna również w pozostałych nurtach anarchizmu.
Przejawami wolności jednostek ma być ich równa swoboda dotycząca wszystkich aspektów życia, także aspektu ekonomicznego. Brak wolności łączony jest przez anarchoindywidualistów z faktem użycia przemocy fizycznej - nie jest niewolnościowe to, co nie jest wymuszone przemocą. Tak rozumiana wolność zbliża koncepcje anarchizmu indywidualistycznego do tzw. anarchokapitalizmu, choć nie sprawia, że te nurty myśli politycznej można uznać za tożsame - anarchoindywidualizm nadal stara się zachować rys antykapitalistyczny. Teraźniejsze stosunki między pracownikiem i pracodawcą uważane są za eksploatacyjne ze względu na prawny przymus państwowy, pozwalający na pięć monopoli: bankowy, ziemski, patentowy, autorski oraz celny. Eksploatywność nie jest rozumiana tu jako odebranie wolności, ale zawsze musi być efektem naruszenia wolności.
Źródła inspiracji anarchoindywidualizmu są bardzo różnorodne. Wpływ na powstanie tej koncepcji mieli zarówno radykalni liberałowie poprzez pisma Herberta Spencera, jak i socjaliści tacy jak Proudhon. Nie do przecenienia jest także oddziaływanie książki Maxa Stirnera (właść. Caspar Johann Schmidt) "Jedyny i jego własność" (wyd. pol. tłum. Joanna i Adam Gajlewiczowie, Warszawa: PWN 1995, s. 458 (BKF), będącego manifestem tzw. filozoficznego egoizmu, często utożsamianego z samym anarchoindywidualizmem, co wydaje się być nieuprawnione - istnieli ludzie uznawani za przedstawicieli tego nurtu odżegnujący się od jakichkolwiek wpływów i opierających się o liberalną tradycję prawa naturalnego.
Za reprezentatywnych przedstawicieli tego kierunku można uznać min. : Josiaha Warrena, Josepha Labadiego, Benjamina Rickerstona Tuckera, Williama Greenego. Czy można zakwalikować Proudhona jako anarchoindywidualistę jest to kwestia dyskusyjna, choć niezaprzeczalnym faktem jest to, że anarchoindywidualiści uważali się za proudhonistów.
Spis treści |
[edytuj] Ekonomia
Jedno co pewne można powiedzieć o ekonomicznych koncepcjach anarchoindywidualsitów, to, że są specyficznie jednolite, jak na spore zróżnicowanie przedstawicieli - wyróżnia je zdecydowany antykapitalizm.
O ile Josiah Warren np przyjmował, że wartość pracy włożonej w produkcję nie jest zależna od podaży i popytu na produkowane towary (czyli od tego, czy produkuje się rzeczy potrzebne lub niepotrzebne dla kogos mogącego je kupić), o tyle Greene i jego uczeń Tucker uważali, że praca o tyle nadaje wartość towarowi, na ile tworzy wartość użytkową. Taka postawa zbliża koncepcje ekonomiczne anarchoindywidualistów do koncepcji współczesnej neoliberalnej ekonomii, choć nie czyni z nich prokapitalistów - wszyscy anarchoindywidualisći traktowali kapitalizm, rozumiany jako system ekonomiczny oparty na pracy najemnej ludzi nie posiadających, lub posiadających bardzo mało własnego majątku (czyli proletariuszy), za eksploatatywny. Jednak np u Tuckera czy Greenego był on taki głównie ze względu na fakt regulacji rynku przez państwo, a u Warrena wiązało sie to jeszcze z wiarą w to, że praca sama z siebie tworzy wartość niezależną od użytkowej.
Ogólnie można napisać, że anarchoindywidualisci w większości wpisują się w mutualizm rozumiany jako koncepcja ekonomiczna (uwaga - Shawn Wilbur , nie godzi się na to, by słowo mutualizm używać jako nazwę koncepcji ekonomicznej), a przynajmniej jego mocno wolnorynkową odmianę.
Współczesny anarchoindywidualizm zdaje się przyjmować poglądy ekonomiczne Tuckera i Greenego, a odrzucać poglady warrenowskie. Jedyna współczesna książka traktująca o ekonomii z punktu widzenia mutualistycznego - "Studies in Mutualist Political Economy" Kevina Carsona jest próbą zreformowania pogladu Tuckera tak, by można było go wyrazić w jezyku współczesnej ekonomii nurtu neoliberalnego.
[edytuj] Kwestia własności prywatnej
Większość anarchoindywidualistów to zwolennicy nieograniczonej własności produktów pracy, tak, by prodcent był prywatnym właścicielem oraz by popierał nieograniczony handel tymi produktami, natomiast sprzeciwiają się oni własności ziemi i często innych surowców - dóbr nie powstających dzięki pracy człowieka. To prowadzi w konsekwencji do odrzucenia własności prywatnej budynków i czynszu, jeżeliby nie była oparta o zajmowanie i użytkowanie (z ang. "occupancy nad use").
[edytuj] Anarchizm indywidualistyczny, a anarchokapitalizm
W okolicach lat 60 XX wieku praca takich ludzi jak Murray N. Rothbard, Robert LeFevre, Karl Hess czy David Friedman (syn Miltona) przyczyniła się do powstania nowego nurtu politycznego, zwanego anarchokapitalizmem czy libertarianizmem (uwaga: libertarianizmem określa się też nurt szerszy, poprzez zaliczenie do libertarianizmu tzw. minarchizmu, poglądu pokrewnego anarchokapitalizmowi, jednak przyznającrgo państwu pewną role, np zapewnienie sądownictwa i obrony terytorialnej). Nurt inspirował się zarówno poglądami radykalnych liberałów klasycznych, takich jak Bastiat czy Molinari, jak i poglądami anarchoindywidualistów (np. Spooner, Tucker, Tandy).
Prawdą jest, że anarchokapitalizm wykazuje pokrewieństwo z anarchoindywidulizmem anarchistycznym, zwłaszcza w wersji amerykańskiej. Anarchokapitaliści są skrajnymi wolnorynkowcami, proponują poddanie siłom rynkowym takich dziedzin, jak sądownictwo, bankowość czy obronę terytorialną. Powołują się przy tym na pisma skrajnego liberała Molinariego jak i na twórczość Tuckera, Tandego i Spoonera.
Jednak występują też spore różnice pomiędzy anarchokapitalistami i anarchoindywidualistami, zarówno dotyczące doktryny jak i postawy. Anarchoindywidualizm, którego prekursorem był np. Greene, a propagatorem Tucker wiązał się i wiąże ze wsparciem dla własności użytkowej ziemi, gdy większość anarchokapitalistów opowiada się za jakąś odmianą własności kapitalistycznej, absolutnej, niezależnej od regularnego korzystania. Wszyscy wymienieni anarchoindywidualiści byli też propagatorami rożnych wersji laborystycznej teorii wartości (choż należy podkreslić, że próba zsubiektywizowania tej teorii podjęta przez Kevina Carsona czyni ja blizszą wspołczesnym teoriom utylitarystycznym), natomiast anarchokapitaliści ją odrzucają. Jednak może nawet ważniejsza rożnica wynika z samych działań przedstawicielu obu nurtów, nie z formalnego ujęcia poglądów indywidualistów czy kapitalistów - anarchoindywidualiści byli często aktywistami ruchu robotniczego (np Joseph i Laurence Labadie), szkodliwych odziaływań państwa dopatrywali się głównie na styku biznesu i rządu, i skupiali się głównie na zwalczaniu tych przejawów państwa, które uderzały pracowników najemnych - wolna bankowość miała robotnikowi zapewnić łatwy dostęp do pieniędzy, brak ceł tanie produkty, uwolnienie ziemi - miejsce do zamieszkania za które nie trzeba płacić. Dla większości anarchokapitalistów dużo ważniejsza jest ochrona słusznych, według wykładni anarchokapitalistycznej, tytułów własności, choć, co trzeba zaznaczyc, są oni też przekonani, że ład własnościowy proponowany przez nich gwarantowałby wszystkim najbardziej optymalne rozstrzygnięcia, jednak nie determinują oni tego, jakie dokłanie powinny one być. Anarchoindywidualiści różnej maści(np. Spooner był zwolennikiem tej samej koncepcji własności co anarchokapitaliści, a Tucker nie, jednak pod tym względem byli zgodni) dość precyzyjnie to okreslają - urynkowienie społeczeństwa miałoby doprowadzić do takiego zawyżenia ceny pracy pracownikow najemnych, by mogli oni uzyskać kontrolę nad miejscem pracy, ponieważ w razie odmowy pracodawcy mogliby zawsze udać się do innego.
Na koniec należy dodać, że anarchokapitalizm jest zjawiskiem bardzo zróżnicowanym i niektóre jego odmiany sa trudniejsze do odróznienia od anarchoindywidualizmu. Fred Foldvardy jest anarchistą-"geoistą". Ogolnie propaguje bardzo szeroki panarchizm, natomiast idealnym wzorcem wspólnoty wolnościwoej dla niego jest wspolnota właścicieli ziemi płacąca do wspolnej kasy rentę ziemską. Samuel Konkin III stworzył koncepcje agoryzmu, którego formalna strona opiera się głównie na tezach etycznych przedstawionych przez Murraya N. Rothbarda, a jednocześnie współcześni agoryści rozwijają współpracę z szeroko pojmowaną lewicą antyautorytarną (co także jest odwołaniem się do Rothbarda, a dokładnie jego kocepcji sojuszu libertarian z Nową Lewicą). Agoryści też intepretują obecny stan, nazywany przez nich np. "państwowym kapitalizmem", za efekt interewencji państwa w rynek. Wskazuja an to, że państwo zarówno negatywnie (poprzez regulacje działalności związkowej) jak i pozytywnie (poprzez stworzenie prawnego statusu korporacji, rozumianych jako odrębne od ich właścicieli osoby prawne) wspierało powstanie wspołczesnych instytucji "państwowo-kapitalistycznego" rynku. Także ci sami agoryści, choć uważaja, że np właściciel ziemi czy bydunków (którą/ktore zdobył w sposób uprawniony - poprzez wymianę lub pracę) ma prawo pobierać opłatę za korzystanie ze swojej własności, ale może ją zachowac tylko wtedy, gdyby pozostawiał na niej regularnie ślady zagospodarowania, czyli np. skłoting budynków opuszczonych przez dłuższy czas byłby dla agorystów całkowicie dopuszczalny. Wynika to prawdopodobnie z bardziej jednoznaczego zinterpretowania koncepcji własności ziemskiej, jaką zaprezentował Rothbard w swojej książce pt. "Ethics of liberty".
[edytuj] Linki
Individual Liberty - strona z artykułami Benjamina Tuckera z jego gazety "Liberty"
Memory Hole - strona z różnymi artykułami dotyczącymi anarchoindywidualizmu
Mutualist.Org - strona współczesnego anarchoindywidualisty i mutualisty zarazem
teksty P.-J. Proudhona - zbiór tekstów Piotra Proudhona. zawiera min. sławny esej "Co to jest własność" oraz listy Proudhona do Bastiata dotyczące pobierania opłaty od używania oraz procentu od pożyczki pieniężnej, będące ciekawym przedstawieniem istotnego dla ruchu wolnościowego sporu
Jedyny i jego własność - wersja anglojęzyczna książki, będącej bardzo istotną inspiracją dla co najmniej dwóch pokoleń anarchoindywidualistów
In the Libertarian Labirynth - blog poświęcony głównie historii nurtu, mnóstwo przedruków oryginalnych tekstów
Anarcho-Capitalism vs. Individualist Anarchism - przedstawienie różnic pomiędzy tymi dwoma nurtami politycznymi
Anarchizm, prawdziwy i fałszywy - artykuł Henrego Appletona, jednego z współtwórców gazety "Liberty", organu amerykańskich anarchoindywidualistów. Wykazuje różnice między anarchizmem indywidualistycznym ("prawdziwym anarchizmem") i anarchizmem komunistycznym ("fałszywym anarchizmem"). Tekst dosyć napastliwy.
Anarchizm indywidualistyczny jako sposób życia i rodzaj działalności - tekst Emilego Armanda przedstawiajacy jego koncepcje dotyczące anarchoindywidualizmu. Silna krytyka opierania pogladów na tezach ekonomicznych, niespotykana u amerykańskich anarchoindywidualistów.
Anarchizm vs Socjalizm - tekst @indywidualisty, mocno inspirowany pismami H. Spencera, wyraźnie odróżniający socjalizm od anarchizmu. Uwaga: socjalizm jest tu raczej rozumiany jako państwowy socjalizm - pogląd, według którego poprawa dobrobytu większości może być zagwarantowana tylko i wyłącznie poprzez interwencje państwa w gospodarkę.
Krytyka anarcho-komunizmu - artykułu Kena Knudsona, anarchoindywidualisty, min. artykuł mocno atakujący anarchokomunizm, w zasadzie Knudson nie uznaje anarchokomunizmu za anarchizm. Artykuł napastliwy.
