Emma Goldman

Anarchopedia

Emma Goldman (ur. 27 czerwca 1869 w Kownie - zm. 14 maja 1940 w Toronto) - była anarchistką znaną ze swych radykalnych wolnościowo-socjalistycznych i feministycznych pism i wypowiedzi.

Urodziła się w rodzinie żydowskiej na Litwie (wtedy pod zaborem rosyjskim). W dzieciństwie kilka lat spędziła w Kurlandii i w pruskim Królewcu, włączając się w krąg kulturowy języka niemieckiego i od najwcześniejszych lat interesując się losem kobiet i warstw uciskanych. W wieku 13 lat, w okresie represji politycznych po zamordowaniu cara Aleksandra II przeniosła się wraz z rodziną do Petersburga. Z powodu trudnej sytuacji ekonomicznej zmuszona była porzucić szkołę i rozpocząć pracę w fabryce. Tam po raz pierwszy zetknęła się z ideami rewolucyjnymi i anarchistycznymi.

Mając 16 lat wyjechała do USA, gdzie mimo swobód politycznych była przytłoczona panującym tam purytanizmem. Powieszenie czterech anarchistów po zamieszkach w Chicago w maju 1886 roku pchnęło ją ostatecznie w kierunku ruchu anarchistycznego. Źle się czuła w obcym kraju, toteż w wieku 20 lat wyszła za mąż za rosyjskiego emigranta; małżeństwo nie było udane, ale nie rozwiodła się, co pozwoliło jej zachować amerykańskie obywatelstwo.

Po rozstaniu z mężem Emma Goldman przeniosła się do Nowego Jorku, gdzie poznała innego rosyjskiego anarchistę Aleksandra Berkmana. Stanowili razem parę głównych liderów ruchu anarchistycznego tego okresu w Stanach.

Kilkakrotnie aresztowana, pierwszy raz w 1893 roku skazana na rok więzienia za publiczne nakłanianie do kradzieży, później również w związku z zabójstwem prezydenta McKinleya (została uwolniona od zarzutów), a także za rozpowszechnianie literatury na temat antykoncepcji.

W 1917 roku uwięziona z Berkmanem na 2 lata za organizowanie manifestacji przeciwko wojnie oraz Ligi Przeciwko Poborowi, a w 1919 deportowana do Rosji.

Początkowo gorąco poparła idee rewolucji październikowej, szybko jednak przeżyła rozczarowanie spowodowane represjami, biurokracją, przymusem pracy, a także zniszczeniami spowodowanymi wojną domową. Użycie Armii Czerwonej do pacyfikacji strajków sprawiło, że Goldman zrewidowała swoje poglądy na użycie przemocy, teraz uważała że można jej użyć jedynie do samoobrony. Od tego czasu była zwalczana nie tylko przez prawicę, ale i przez partie komunistyczne.

W roku 1921 jej i Berkmanowi po wielu tygodniach spędzonych w mrozach Syberii, udało się wydostać z Rosji do Europy Zachodniej. W przeciwieństwie do wielu intelektualistów swej epoki, dojście Adolfa Hitlera do władzy w styczniu 1933 roku natychmiast nazwała "upadkiem kultury niemieckiej". W późniejszym okresie, będzie z tego powodu jedną z bardziej poszukiwanych przez Gestapo person. Była tez jedną z pierwszych kobiet, które postawily znaki równosci między Mussolinim, Hitlerem i Stalinem.

Śmierć Berkmana, który popełnił samobójstwo w ostatnim stadium raka, wpędziła ją w głębokie przygnębienie. Mimo to w 1936 wyjechała do Hiszpanii, by walczyć po stronie republikanów w hiszpańskiej wojnie domowej. Początkowo nie doceniała hiszpańskiego ruchu anarchistycznego, szybko jednak stała się jedną z najżarliwszych jego rzeczników.

Ostatnie lata spędziła w Kanadzie. Mimo zakazu wjazdu do USA pozwolono jej raz tam przyjechać w celu wygłoszenia wykładów na temat dramaturgii, którą się przez całe życie interesowała. Zabroniono jej mówienia o polityce, mimo to poruszyła temat zagrożenia ze strony hitlerowskich Niemiec. W ostatnim roku życia surowo potępiła pakt Ribbentropp-Mołotow. Z powodu długotrwałego wyczerpania organizmu, które męczyło ją jeszcze od czasu tułaczki po Syberii, zmarła w Toronto i została pochowana na cmentarzu w Chicago, niedaleko grobów ofiar zamieszek z 1886 roku. W 1992 roku na miejscu tego cmentarzu zbudowano boisko.