Michał Bakunin

Anarchopedia

Michał Bakunin

Spis treści

1 Życiorys
2 I Międzynarodówka oraz konflikt z Marksem
3 Chronologia
4 O Bakunine w sieci

[edytuj] Życiorys

Bakunin Michaił Aleksandrowicz (urodzony 30 maja 1814 w arystokratycznej rodzinie we wsi Premukino w Rosji, zmarł 1 lipca 1876 w południe w Brnie).

W 1828 roku zostaje wysłany do Sant Petersburga by przygotować się do Szkoły Altyleryjskiej, do której dostaje się po roku. W 1832 roku jako młodszy oficer zostaje wysłany do Mińska i Grodna w Polsce, po trzech latach rezygnuje z bycia wojskowym. W roku 1836 przenosi się do Moskwy, gdzie zaczyna studiować filozofię. Po czterech latach przenosi się do Sant Petersburga, a potem do Berlina, gdzie przygotowuje się do profesorstwa na Uniwersytecie w Moskwie. Po dwóch latach przenosi się do Drezna, gdzie współpracuje z Arnoldem Ruge przy tworzeniu "Deutsche Jahrbüher". W 1843 przenosi się do Brna, potem do Zurychu, gdzie spotyka Wilhelma Weitlinga. W lutym 1844 przenosi się do Paryża przez Brukselę, lecz już w tym samym miesiącu zostaje przymusowo przeniesiony do Moskwy przez rosyjski rząd. W grudniu zostaje pozbawiony swojej pozycji społecznej i wysłany na ciężkie roboty na Syberię. W latach 1844-47 często spotyka się z Proudhonem, okazjonalnie również z Marksem, jest też w przyjaznych stosunkach z George Sand. 29 listopada 1947 roku na bankiecie w Paryżu upamiętnia wybuch Powstania Listopadowego w Polsce, dostarcza pismo potępiające rosyjski rząd, a następnie zostaje wydalony z Francji. Rosyjski ambasador, zamierzający zdyskredytować Bakunina, rozpowszechnia fałszywą plotkę, że Bakunin był wynajęty przez rosyjski rząd by udawać rewolucjonistę.

W 1847 znowu zostaje wydalony z Francji i przenosi się do Brukseli, gdzie znów spotyka Karola Marksa. W lutym 1848 wraca do Francji po wydarzeniach z Rewolucji Lutowej. W marcu Bakunin spotkał w Kolonii Marksa i Engelsa, gdzie popadł w konflikt z Marksem, który odwołał jego przyjaciela Herwegh'a, który poprowadził źle skierowaną ekspedycję niemieckich wygnańców do Baden z nadzieją na wywołanie buntu i powstanie. W lipcu 1848 bierze udział wbakunin2 Kongresie Słowiańskim i insurekcji w Pradze. W tym samym miesiącu Marks opublikował fałszywy raport, jakoby Bakunin miał być rosyjskim agentem, który jest odpowiedzialny za aresztowania Polaków. W drugiej połowie roku 1848 Bakunin został wygnany z Prus i Saksonii i resztę tego roku spędza w Księstwie Anhalt. W styczniu następnego roku potajemnie pojawia się w Lipsku, gdzie przygotowuje się do powstania w Bohemii. W kwietniu przenosi się do Drezna. 3 maja wybuchł bunt w Dreźnie i Bakunin został ogłoszony jej "heroicznym" przywódcą, jednak po sześciu dniach bunt się załamał. Bakunin wraz z Richardem Wagnerem i Heuberem uciekli do Chemnitz, gdzie Bakunin i Heuber zostali aresztowani, a Wagner zdołał ukryć się w domu swojej siostry i uciekł. 14 stycznia, w czasie pobytu w więzieniu Königstein, zostaje skazany na karę śmierci, lecz wyrok ten został zmieniony na dożywocie w czerwcu, po czym Bakunin został przeniesiony do Austrii. W marcu 1851, po pobycie w więzieniach w Pradze i w Olmütz, zostaje skazany na śmierć przez powieszenie. Jednak kara zostaje złagodzona, Bakunin zostaje przykuty łańcuchami u nóg i rąk do ściany przez co dotkliwie cierpi. Niedługo potem, zostaje przekazany dla Rosjan i osadzony w lochu Fortecy Piotra i Pawła. W 1854 roku zostaje przeniesiony do więzienia Schüsselberg, gdzie choruje, przez co wypadają mu zęby. W 1857 roku Car Aleksander ustepuje z tronu, Bakunin zostaje uwolniony i skazany na wieczne wygnanie do Syberii. Rok później, 5 października, Bakunin żeni się z Polką Antonią Kwiatkowską i razem przenoszą się do Irkucka. W roku 1861 Bakunin wymyślił plan ucieczki z Syberii, wyjeżdża do Nikolawska w lipcu, skąd przepływa statkiem do Kastri, gdzie dostaje się na pokład amerykańskiego statku kupieckiego Vickery, którym płynie do Hakodate w Japonii. Następnie jedzie do Yokohamy i w październiku żegluje do San Francisco. W listopadzie rusza do Nowego Jorku i 27 grudnia jest już w Londynie. W roku 1863 jedzie do Sztokholmu, gdzie łączy się ponownie ze swoja żoną i razem jadą do Londynu, potem do Włoch. W połowie roku 1864 wraca do Szwecji, potem do Londynu, gdzie spotkał Marksa, az w końcu jedzie do Paryża, gdzie odnawia swoja przyjaźń z Proudhonem, w końcu przenosi się do Włoch, gdzie został do 1867, najpierw osiedlił się we Florencji, a w październiku 1865 przeniósł się do Neapolu. W 1867 roku podróżuje do Genewy, gdzie uczęszcza i wygłasza przemówienie na bakunin3 inauguracji Kongresu na Rzecz Pokoju i Wolności. W lipcu 1868 roku Bakunin dołączył do genewskiej sekcji Międzynarodowej Partii Robotniczej, przenosi się do Genewy.

Grób Bakunina

W marcu 1869 roku rozpoczyna współpracę z Nieczajewem. W 1869 przenosi się do Locarno. 28 marca 1870 Karol Marks wygłasza przemówienie do swoich niemieckich przyjaciół, którym stara się wzbudzic w nich nienawiść do Bakunina, jakoby miał być agentem pan-Słowiańskiej partii, od której przypuszczalnie dostawał 25 000 franków rocznie. W czerwcu 1870 Bakunin zrywa kontakty z Neczajewem. W sierpniu zostaje wydalony z Międzynarodówki za poparcie dla frakcji Jura. 9 sierpnia opuścił Locarno i przybył do Lyonu 15 tego samego miesiąca. 28 sierpnia wybucha powstanie i Bakunin jest zmuszony do ucieczki z powodu zagrożenia aresztem. Chowa się w Marsylii. 24 października płynie z Marsylii do Locarno.

Na lato i jesień 1872 roku Bakunin zostaje w Zurychu. 7 września 1872 zostaje wydalony z Międzynarodówki na kongresie haskim. 12 października rezygnuje z walki i opuszcza Federację Jurską. W pierwszej połowie 1874 Bakunin przebywał we Włoszech, gdzie mieszkał z Cafiero, nieopodal Locarno. W lipcu 1874 dołącza do swoich przyjaciół szykujących powstanie w Bolonii, ale zostaje zmuszony do powrotu do Szwajcarii w przebraniu i osiedla się w Lugano. W 1875 roku Bakunin w słabym stanie zdrowotnym podróżuje do Brna i zostaje tam hospitalizowany. Autor prac: "Dieu et l'état" (1871), "L'état et anarchie" (1873), w tłum. pol. "Pisma wybrane" (1965).

[edytuj] I Międzynarodówka oraz konflikt z Marksem

W 1868 roku Bakunin przyłączył się do Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników - I Międzynarodówki - europejskiej federacji radykalnych organizacji. Nie miała ona jednego oficjalnego programu, a jej politykę określały różne federacje i częste kongresy. Pomimo tego, że w skład Międzynarodówki wchodziły rozmaite organizacje, to jej Rada Generalna była zdominowana przez frakcję autorytarnych socjalistów, skupionych wokół Marksa. Według Marksa, społecznym i ekonomicznym rozwojem społeczeństw klasowych rządzą "prawo naukowe", których działanie pojąć mogą jedynie studiujący je zgodnie z jego metodami. Ewolucja społeczna rozwija się stopniowo przez długi okres czasu, aż do momentu wystąpienia zmiany rewolucyjnej ."We wszystkich poprzednich rewolucjach jedna klasa rządząca była zastępowana inną, która rosła w siłę "w łonie" dawnego społeczeństwa. Tak więc w kapitalizmie robotnicy powinni tworzyć centralnie zorganizowaną, zdyscyplinowaną partię polityczną, aby przejąć władzę w państwie i ustanowić "dyktaturę proletariatu". Takie idee przerażały Bakunina.

Bakuninowska krytyka autorytaryzmu Marksa rozpoczęła dyskusję nad dwoma zasadniczymi problemami nowoczesnej teorii i praktyki rewolucyjnej: roli radykalnych intelektualistów, których Bakunin ironicznie nazywał "uczonymi" oraz marksowskim pojęciem "socjalizmu naukowego ".

Dla Bakunina rewolucyjną "burzę" tworzy nieuchronny bieg zdarzeń i może ona być wywołana z błahych powodów. Zorganizowane grupy mogą pomagać propagandą i działalnością w narodzinach rewolucji, ale tylko pod warunkiem, że odzwierciedlają one pragnienia mas. Grupy te nigdy nie powinny izolować się od mas i muszą starać się przeszkodzić skupieniu władzy w rękach elity, poprzez położenie nacisku na tworzenie wolnych stowarzyszeń.

Tylko zaangażowane i sprawujące kontrolę masy mogą przeprowadzić prawdziwą rewolucję. Nie dokona tego w ich imieniu "rewolucyjna" grupa, która sądzi, że wie wszystko najlepiej. Taka rewolucja, dowodził Bakunin, jest kontr-rewolucyjna. Uczeni uważają się za lepszych od mas i sądzą, że są przeznaczeni do bycia przyszłą klasą dominującą, nową arystokracją.

Według Bakunina marksizm jest ideologią nowej klasy, dążącej do przejęcia władzy. Radykalna inteligencja mówi o obaleniu kapitalistów, o wyzwoleniu i końcu wyzysku, ale w rzeczywistości widzi w rewolucji doskonałą okazję do zrobienia kariery w przyszłości. Gdy te elity dojdą do władzy, użyją swej "nauki" do uzasadnienia swojej dominacji nad masami. Według Bakunina, tacy ludzie są "kwintesencją i naukowym wyrazem burżuazyjnego ducha i burżuazyjnego interesu".

Marksowski wywód o obiektywnych "naukowych prawach" społecznej ewolucji, prowadzonej przez nieuchronny rozwój ekonomiczny - "prawach", które mogą interpretować jedynie Marks i jego uczniowie - ma służyć tylko otumanieniu robotników. Wzywając do zachowania cierpliwości i oddalając rewoltę oraz zastępując rewolucję "sojuszami" z partiami burżuazyjnymi, zanim nie nastąpi "nieuchronny ostateczny kryzys" kapitalizmu, Marks sprzedawał klasę robotniczą w wieczną niewolę. Dla Bakunina nadęte teoretyzowanie Marksa było idiotyzmem, nową religią z nowym kapłaństwem, którego Ziemski Raj, odsunięty w nieokreśloną przyszłość, był jedynie nową ideologią wciąż tego samego ucisku.

Jednakże w tamtym czasie w Międzynarodówce najbardziej popularnymi ideami były nie idee Marksa, lecz Proudhona, którego federalizm i mutualizm uformowały podstawy bakuninowskiej idei kolektywizmu. W odróżnieniu od marksowskiego pomysłu przejęcia kontroli nad aparatem państwowym, zarówno Proudhon jak i Bakunin, postulowali organizację społeczeństwa swobodnych federacji, w których skład wchodziłyby niezależne stowarzyszenia, tworzone przez wolnych robotników.

Wkrótce kolektywizm stał się dominującym nurtem w największych federacjach w Międzynarodówce - włoskiej i hiszpańskiej, oraz coraz popularniejszy w sekcjach szwajcarskich, belgijskich i francuskich. Marks, zaalarmowany powodzeniem bakuninowskiego antyautorytarnego kolektywizmu, zagroził mu "ekskomuniką". Rozpoczął kampanię kłamstw i oszczerstw przeciw Bakuninowi, a komitet, stworzony w celu zbadania tych oskarżeń, przegłosował usunięcie Bakunina.

Marks dobrze wiedział, że usunięcie Bakunina z Międzynarodówki było konieczne, żeby przekształcić ją z konfederacji autonomicznych federacji w system partii politycznych, kierowany przez samego Marksa. Wtedy właśnie udało się Marksowi przeforsować zmierzającą do tego rezolucję. Szwajcarska federacja zwołała kolejny kongres, na którym obalono zarzuty wobec Bakunina. Międzynarodowy Kongres poparł całkowicie Bakunina, potępiając Radę Generalną Marksa i jej plany. W ich opinii obowiązkiem robotników było zniszczenie władzy politycznej, odrzucono kompromis z burżuazyjną polityką, łącznie z parlamentaryzmem, zaś organizowanie nowych instytucji, skupiających polityczną władzę, uznano za równie niebezpieczne, jak jakiekolwiek istniejące rządy. Kongres ten był absolutną porażką dla Marksa. W odpowiedzi przeniósł on Radę Generalną do bezpiecznego Nowego Jorku, gdzie powoli gasła w izolacji.

[edytuj] Chronologia

Michał Aleksandrowicz Bakunin urodził się 8 maja 1814 r. (według kalendarza rosyjskiego) 20 maja 1814 r. według kalendarza europejskiego, w miasteczku Permuchino, w prowincji Twerskiej;

1828 Wysłany do St. Petersburga do Szkoły Artyleryjskiej;
1829 Przyjęty do Szkoły Artyleryjskiej w St. Petersburgu;
1832 Zostaje podoficerem, wysłany do Mińska i Grodna w Polsce (wówczas Królestwie Kongresowym);
1835 Rezygnuje z przydziału;
1836 Przenosi się do Moskwy i rozpoczyna studiowanie filozofii;
1836 Tłumaczy prace Fitchego "O Powołaniu Badacza";
1838 W marcu publikuje przedmowę do "Wykładów Gimnazjalnych" Hegla
1840 Przeprowadza się do St. Petersburga, a w czerwcu do Berlina, aby studiować i przygotowywać się do profesury na Uniwersytecie Moskiewskim;
1842 Przeprowadza się do Drezna i współpracuje z Arnoldem Runge przy publikacji "Deutsche Jahrbücher";
1842 W październiku, pod pseudonimem Jules Elisard wydaje "Reakcję w Niemczech", z tej pracy pochodzi słynne hasło: "Dzieło niszczenia jest dziełem twórczym", artykuł przysparza mu problemów z ambasadą rosyjską i zmusza do przeprowadzki;
1843 Przeprowadza się do Berna i Zurychu, spotyka Wilhelma Weitlinga, niemieckiego komunistę. Szwajcarska policja aresztuje Weitlinga a jego dokumentach znajduje listy od Bakunina;
luty 1844 W obawie przed aresztowaniem przeprowadza się do Paryża, przez Brukselę;
luty 1844 Wezwany do kraju przez władze Rosji;
grudzień 1844 Zostaje mu odebrany tytuł szlachecki i skazany zaocznie na ciężkie roboty na Syberii za działalność wywrotową;
1844-1847 Spotyka się i rozmawia z Proudhonem i czasem z Marksem. Przyjaźni się z George Sand;
29 listopada 1847 Na bankiecie upamiętniającym polskie Powstanie Listopadowe z 1830 roku, wygłasza mowę oskarżycielską wobec władz Rosji, za co wkrótce zostaje wydalony z Francji. Rosyjski ambasador, chcąc skompromitować Bakunina, rozsiewa plotkę, jakoby był on zatrudniony przez rząd rosyjski;
1847 Wydalony w grudniu z Francji, przenosi się do Brukseli, gdzie ponownie spotyka Marksa;
1848 Po rewolucji lutowej powraca do Paryża, gdzie natychmiast rzuca się w wir wydarzeń rewolucyjnych, republikański oficer Cassidiere zwykł o nim mawiać: "Co za człowiek! W pierwszym dniu rewolucji jest on po prostu skarbem, ale w drugim dniu należałoby go rozstrzelać", przyjaciel Bakunina, Hercen odpowiedział mu: "Wy sami jesteście dobrym człowiekiem, ale was należałoby rozstrzelać przed rozpoczęciem rewolucji";
Marzec 1848 Spotyka w Kolonii Marksa i Engelsa. Rozpoczyna się konflikt, po tym jak Marks krytykuje Herwegha, przyjaciela Bakunina, który poprowadził nieudaną ekspedycję niemieckich uchodźców, chcąc wywołać w Baden powstanie;
czerwiec 1848 Bierze udział w Kongresie Słowian i powstaniu w Pradze;
czerwiec 1848 Marks publikuje fałszywe oskarżenie że Bakunin jest rosyjskim agentem, odpowiedzialnym za aresztowania Polaków;
koniec 1848 Wydalony z Prus i Saksonii spędza resztę roku w księstwie Anhalt;
grudzień 1848 Publikuje "Apel do Słowian";
styczeń 1849 W tajemnicy przybywa do Lipska, aby przygotowywać powstanie w Czechach;
kwiecień 1849 Przenosi się do Drezna;
3 maja 1849 Powstanie ludowe w Dreźnie. Bakunin zostaje przywódcą;
9 maja 1849 powstanie zostaje zgniecione. Bakunin, Ryszard Wagner i Heuber uciekają do Chemnitz, gdzie Bakunin i Heuber zostają aresztowani, podczas gdy Wagner ukrywa się w domu siostry i ucieka;
14 stycznia 1850 Podczas uwięzienia w fortecy Königstein, Bakunin zostaje skazany na śmierć;
czerwiec 1850 Wyrok śmierci zamieniony na dożywocie. Później Bakunin zostaje wydalony do Austrii;
marzec 1851 Po uwięzieniu w Pradze, później w Ołomuńcu zostaje skazany na powieszenie. Pomimo uchylenia wyroku zostaje przykuty za ręce i nogi do ściany. Wkrótce potem zostaje przekazany Rosjanom i uwięziony w podziemiach fortecy Piotra i Pawła;
1851 Publikuje "Wyznanie do cara Mikołaja I" (Spowiedź);
1854 Przeniesiony do więzienia Schüsselberg, gdzie zapada na szkorbut i traci zęby;
1857 Zwolniony z więzienia i skazany na wygnanie na Syberię;
1858 Żeni się z Antoniną Kwiatkowską, młodą Polką. 5 października przenoszą się do Irkucka;
czerwiec 1861 Bakunin ucieka z Syberii, w czerwcu przybywa do Nikolavska i płynie do Kastri, gdzie wsiada na amerykański statek handlowy "Vickery" i udaje się do Hakodate w Japonii, a później do Jokohamy. W październiku płynie do San Francisco. W listopadzie przybywa do Nowego Jorku, a 27 grudnia 1861 do Londynu;
1862 Wydaje "Do rosyjskich, polskich i innych słowiańskich przyjaciół" oraz "Sprawa ludowa: Romanow, Pugaczow czy Pestel?";
1863 Udaje się do Sztokholmu, gdzie organizuję wyprawę okrętu z uzbrojeniem dla polskich powstańców, statek "Ward Jackson" na skutek zdrady kapitana musi zawrócić pod eskortą do portu. Bakunin udaje się do Londynu i do Włoch;
1864 Z powrotem w Szwecji, później w Londynie, gdzie widzi się z Marksem i w Paryżu, gdzie odnawia przyjaźń z Proudhonem. W końcu przenosi się do Włoch, gdzie pozostaje do 1867 Osiedla się we Florencji;
1864 Zakłada gazetę "Liberte e Giustizia" (Wolność i Sprawiedliwość);
październik 1865 Przenosi się do Neapolu;
1866 zakłada Bractwo Międzynarodowe znane jako Sojusz Rewolucyjnych Socjalistów;
1867 Podróżuje do Genewy, gdzie uczestniczy i przemawia na inauguracyjnym kongresie Ligi dla Pokoju i Wolności. Pisze pracę "Federalizm, socjalizm, antyteologizm". Podczas następnego kongresu tej organizacji wywołuje w niej rozłam;
25 września 1868 zakłada tajny Międzynarodowy Sojusz Demokracji Socjalistycznej;
czerwiec 1868 Wstępuje do genewskiej sekcji Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników (IWA - I Międzynarodówki) i przenosi się do Genewy;
styczeń 1869 Tajne zrzeszenie rozwiązane;
marzec 1869 Rozpoczyna współpracę z Nieczajewem;
jesień 1869 Przenosi się do Locarno. Tłumaczy pierwszy tom "Kapitału" Marksa;
wrzesień 1869 Bierze udział w bazylejskim kongresie Międzynarodówki;
28 marca 1870 Marks kieruje swoją "Komunikację Poufną" do niemieckich przyjaciół, aby wzbudzić nienawiść do Bakunina, poprzez oskarżenie go o bycie agentem partii panslawistycznej (oficjalna ideologia cara), od której otrzymuje rocznie 25000 franków;
sierpień 1870 Zrywa kontakty z Nieczajewem, którego podejrzewa o bycie carskim szpiegiem;
sierpień 1870 Bakunin wykluczony z genewskiej sekcji Międzynarodówki, ze względu na poparcie Federacji Jurajskiej;
1870 Publikuje "List do Francuza";
9 września 1870 Opuszcza Locarno i 15 września przybywa do Lyonu;
28 września 1870 Powstanie ludowe zostaje zdławione. Bakunin musi uciekać ze względu na nakaz aresztowania go. Ukrywa się w Marsylii;
24 października 1870 Z Marsylii wraca do Locarno;
1870-71 Pisze "Imperium Knuto-Germańskie", włącznie z częściami opublikowanymi dopiero po śmierci, Pt. "Bóg i Państwo";
1871 Pisze "Komunę Paryską i ideę państwa" (praca nie ukończona) i wydaje "Polityczną teorię Mazziniego i Międzynarodówki";
Lato - jesień 1872 Przebywa w Zurychu;
7 wrzenia 1872 Wykluczony z międzynarodówki na kongresie haskim;
1872 Publikuje "Państwowość i anarchię";
12 października 1873 Wycofuje się z działalności i rezygnuje z uczestnictwa w Federacji Jurajskiej;
Pierwsza połowa 1874 Przebywa we Włoszech w Cafiero pod Locarno;
lipiec 1874 Spotyka się z przyjaciółmi w Bolonii, gdzie planują wybuch powstania. Zostaje jednak zmuszony do powrotu w przebraniu do Szwajcarii i osiedla się w Lugano;
1875 Pomimo choroby udaje się do Berna, gdzie trafia do szpitala;
1 lipca 1876 W południe umiera w wieku 62 lat;