Nestor Machno
Anarchopedia
Spis treści |
[edytuj] Młodość
Nestor Iwanowicz Machno urodził się 27 października 1888 lub 1889 r. we wsi Hulaj-Pole, w guberni jekaterinosławskiej. Jego ojciec, Iwan Rodionowicz, zmarł kiedy Nestor miał zaledwie rok i odtąd pięcioro dzieci wychowywała jego matka, Jewdokia Matwiejewna. Ze względu na ciężką sytuację materialną zakończył bardzo wcześnie edukację i od dzieciństwa musiał pracować, aby utrzymać siebie i rodzinę.
W 1906 r., po upadku Rewolucji 1905 r., Machno przyłączył się do anarchistycznej grupy w Hulaj-Polu. W Rosji walki społeczne były w owym czasie niezwykle ostre – z jednej strony trwały krwawe represje po zdławieniu rewolucji, a z drugiej pojawiało się mnóstwo grup walczących zbrojnie z władzami. Jedną z takich grup była hulajpolska grupa anarchistyczna, przeprowadzająca ataki na żandarmów oraz „ekspropriacje”.
Machno w czasie tej działalności był kilkakrotnie zatrzymywany (po raz pierwszy już w 1906 r.), ale trwało dwa lata, zanim władze aresztowały go na dobre. Proces zaczął się w 1908, trwał do 1910 r. i zakończył się wyrokiem skazującym. 22 marca 1910 r. Machno razem z towarzyszami został skazany na karę śmierci przez powieszenie za napady i udział w zabójstwie żandarmów.
Z uwagi jednak na to, że wciąż był niepełnoletni oraz osobiście nie popełnił zabójstwa, wyrok śmierci został zamieniony na karę dożywotniego więzienia.
2 sierpnia 1911 r. Machno trafił do moskiewskiego więzienia Butyrki, gdzie odsiedział resztę jak się okazało siedmioletniego wyroku.
W więzieniu Machno podjął przerwaną w dzieciństwie edukację; poznał tam również Piotra Arszynowa, byłego bolszewika, a od czasu Rewolucji 1905 r. anarchistę, który wywarł spory wpływ na jego poglądy.
Machno był krnąbrnym więźniem i wielokrotnie popadał w konflikty z władzami więziennymi, w rezultacie czego często trafiał do izolatki. Nabawił się wówczas gruźlicy, z której nigdy się do końca nie wyleczył i która w końcu przyczyniła się do jego śmierci. Po wybuchu Rewolucji Lutowej w 1917 r. ogłoszono amnestię dla więźniów politycznych i w taki właśnie sposób Machno opuścił więzienie.
[edytuj] Rewolucja
Machno wrócił do Hulaj-Pola. Wspomniany już Arszynow w swojej książce o „machnowszczyznie” pisze, że:
- „Był jedynym więźniem politycznym, który wrócił do rodziny po rewolucji i z tego powodu stał się obiektem spontanicznego szacunku i zaufania ze strony chłopów. Nie był już niedoświadczonym młodzieńcem, ale wypróbowanym bojownikiem, o silnej woli i określonych ideach na temat konfliktu społecznego.” [P. Arszynow Historia machowskogo dwiżenija]
Zaufanie miejscowej ludności wzięło się również stąd, że Machno bardzo aktywnie i w bardzo konkretny sposób działał na rzecz chłopów. Celem zarówno jego, jak i miejscowej organizacji anarchistycznej było „rozpędzenie instytucji rządowych i zniesienie w naszym rejonie własności prywatnej ziemi, fabryk, zakładów i innych rodzajów przedsiębiorstw społecznych” (Machno, cyt. za: A. Szubin „Nestor Iwanowicz Machno”), nie udało się jednak przeprowadzić tych planów od razu. W okresie rządów Kiereńskiego i działania jego Rządu Tymczasowego Machno był aktywny w związku chłopskim, lokalnych związkach zawodowych, uczestniczył również w zakładaniu komuny rolniczej, był też delegatem do hulajpolskiej Rady Delegatów i jej przewodniczącym.
Jako przewodniczący rady działał na rzecz uspołecznienia ziemi. Już na pierwszym posiedzeniu rady pojawił się wniosek anarchistów o całkowitym przejęciu dóbr właścicieli ziemskich i utworzeniu w całym rejonie komun w miejsce prywatnych posiadłości. Wniosek o zjednoczenie w komuny nie przeszedł, niemniej jednak już od czerwca chłopi przestali płacić dzierżawę właścicielom ziemskim. W sierpniu 1917 r. Machno stanął na czele zbrojnego oddziału chłopskiego, który zajął się wywłaszczeniami posiadaczy ziemskich. 25 września ogłoszono konfiskatę ich ziemi, a dalsze ewentualne zmiany odłożono do wiosny 1918 r. Jednakże wiosną na Ukrainę weszły wojska niemieckie.
[edytuj] Walka partyzancka
Traktat był powszechnie krytykowany przez wszystkich anarchistów jako zdrada rewolucji i takie też było nastawienie Machno i ukraińskich chłopów, co nie zaskakuje, ponieważ oznaczało to powszechną grabież ze strony okupantów, a „kiedy chłopi protestowali przeciwko takiej grabieży i próbowali zachować owoce swojej pracy, kończyło się chłostą, represjami, rozstrzeliwaniem.” (Arszynow, op. cit.)
Oddziały chłopskie, na czele których stał Machno, były jednak na razie zbyt słabe by stawić skuteczny opór. Po kilku miesiącach musiały się wycofać ze sporych obszarów rejonu. Jednocześnie na ich rodziny spadałały represje. Władze rozstrzelały starszego brata Nestora Machno, Emeliana (był inwalidą wojennym) i spalono dom jego matki. Zmuszony się ukrywać, Machno w czerwcu 1918 r. wyjechał do Rosji. W jednym z napisanych później na emigracji artykułów Machno pisze, że wyjazd miał również na celu „zorientowanie się w sytuacji” w Rosji; chodziło też o uzyskanie wsparcia ze strony działających tam grup anarchistycznych, tak aby z ich pomocą po powrocie na Ukrainę przystąpić ponownie do organizowania chłopskiej partyzantki.
Machno podczas podróżny po Rosji spotkał się z działaczami anarchistycznymi, a także z Kropotkinem i Leninem. Był to okres gdy bolszewicka władza prowadziła już działania przeciwko anarchizmowi, zainicjowane atakiem na moskiewskie organizacje anarchistyczne w kwietniu 1918 r., co było początkiem walki ze wszystkimi niezależnymi organizacjami robotniczymi. Rozbite organizacje anarchistyczne nie były w istocie w stanie wspomóc ukraińskich chłopów, choć zdaniem Machno powodem było ich dystansowanie się od chłopskiego ruchu na Ukrainie i niechęć wobec organizowania się: „Dezorganizacja była wtedy tak głęboko zakorzeniona wśród większości anarchistów, że zamykała im oczy na to, co działo się na wsi. Nie byli w stanie zauważyć ani odczuć anarchistycznego nastawienia rewolucyjnego chłopstwa, dlatego nie przybyły jej na pomoc miejskie organizacje robotnicze, a to nastawienie nie wpłynęło na nienormalny bieg wydarzeń rewolucyjnych w miastach.” (Machno „W 10. rocznicę rewolucyjnego powstania na Ukrainie – machnowszczyzny”).
Na początku lipca Machno wrócił na Ukrainę i włączył się w działania mające na celu przygotowanie powstania przeciwko wojskom okupacyjnym. Tak jak inni członkowie hulajpolskiej grupy anarchistycznej, jeździł od wioski do wioski nawołując chłopów do walki zbrojnej i organizując ich. Ta działalność trwała przez ponad dwa miesiące – w drugiej połowie września przystąpiono do działań przeciwko Austriakom i Niemcom oraz popierających ich siłom hetmana Skoropadskiego, rządzącego na Ukrainie od kwietnia.
Sytuacja zaczęła sprzyjać powstańcom Machno, kijów znalazł się pod oblężeniem wojsk niemieckich, dodatkowo na swoje dawne włości zaczęli powracać posiadacze ziemscy, którzy wyjątkowo krwawo zaczęli się mścić na chłopach - co spowodowało, że masy chłopskie zaczęły się przyłączać do oddziałów Machno - nawet wielu oficerów tworzącej się armii ukraińskiej dołączyło do sił powstańczych, jak Zielionyj, Struk, Sokołowskij, Grigoriew.
Odziały powstańcze zaczęły przypominać regularną armię, z piechotą, kawalerią, karabinami maszynowi, artylerią, mimo wszystko omijał większe garnizony niemieckie, zamiast tego, z nienacka, atakował siły pacyfikacyjne, stacje kolejowe, przejmując sprzęt, werbując chłopów. Te akcje spowodowały, że stał się on synonimem chłopskiego bohatera.
Zwycięstwa oddziałów Machno tak sparaliżowały siły państw centralnych, że wojska Austro-Węgier wycofały wszystkie woje siły z mniejszych miast a Niemcy przystąpili do rozpoczęcia operacji, która miała rozbić siły machowszczyzny.
Pod naciskiem niemieckiej armii Machno musiał się wycofać, a rejonie Aleksandrowa jego oddziały zostały okrążone. Jednak¿e Niemcy i tym razem pozostali wierni swojej dotychczasowej taktyce: mnóstwo czasu stracili na artyleryjskie przygotowanie frontalnego ataku. Nestor, wykorzystując zamieszanie, spowodowane ogniem dział, lecz poniósłszy dotkliwe straty, znalazł wreszcie wyjście z pierścienia wrogich wojsk. Z niewielkim ocalałym oddziałem przedarł się przez siły niemieckie, odbywszy tej samej nocy przemarsz rzędu 60 wiosek, by oderwał się od ścigających.
Po bitwie Niemcy ogłosili, że siły Machno zostały definitywnie zniszczone, jednak, już pięć dni po bitwie, Machno całkowicie rozbił siły austryjackie ścigające go, mordując przy tym wszystkich oficerów.
W październiku 1918 roku, z Ukrainy zaczęły się wycofywać siły państw centralnych, co wzmogło aktywność oddziałów Machno, atakując wycofujące się oddziały, zdobywając ogromne ilości sprzętu.
[edytuj] Poglądy
Sam Machno, nie zwykle ewoluował ze swoimi poglądami, od anarchisty przekształcił się w zwykłego bandytę, po czym zaczął marzyć o państwie ludowym, lecz końcowo pod nieocenionym wpływem Wolina, wrócił do anarchizmu. Na swych mityngach, wielokrotnie powtarzał stwierdzenie "Anarchia matką ładu", lecz z drugiej strony, uważał że miasto jest największym złem wraz z mieszczanami a nawet robotnikami. Uważał, że człowiek wolny nie może żyć w mieście, gdyż to deprymuje i krępuje. Sam raczej rzadko kiedy odwoływał się do teoretyków anarchizmu, tworząc raczej swój specyficzny pogląd anarchistyczny.
Jednak formie on, jak i oddziały machowszczyzny zostały podprządkowane Rewolucyjnej radzie wojennej.
Ideałem, który machnowcy usiłowali wprowadziæ w życie, były wszelkiego rodzaju rady, tworzone jednak bez oznak jakiejkolwiek władzy (przede wszystkim politycznej) i zajmujące się sprawami czysto ekonomicznymi. Związek takich ekonomicznych rad w oczach towarzyszy Bat'ki zdawał się być naczelnym organem w życiu całej ludzkości. Rację rewolucji rosyjskiej i możliwej wówczas rewolucji w Europie Zachodniej przyznawali tylko, gdyby zaistniała pod sztandarami syndykalizmu, nie socjalizmu.
[edytuj] Wojna domowa w Rosji
| Artykuł "Nestor Machno" jest jeszcze nierozbudowany i wymaga uzpełnienia treści. Jeżeli chcesz, możesz go zmodyfikować, uzupełnić lub rozbudować. |
[edytuj] Koniec sojuszu w bolszewikami
- Zobacz też: anarchizm, RPAUm
- Linki zewnętrzne: Ukrainian Anarchists - The Serpents Wall
Od watażki do bohatera narodowego. Transformacja obrazu N. Machny w społeczeństwie ukraińskim http://histmag.org/?id=1444
